دریاچه گهر، نگین فیروزه ای لرستان، جهانی شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، دریاچه گهر در استان لرستان در منطقه حفاظت شده اشترانکوه در ارتفاع 2 هزار و 360 متری از سطح دریا قرار دارد که شامل 2 بخش به نام های گهر بزرگ و گهر کوچک یا گهر بالا و پایین است که وسعت دریاچه گهر بزرگ حدود 100 هکتار و عمق دریاچه بین چهار تا 28 متر و عرض آن بین 400 تا 800 متر و طول آن یک هزار و 500 متر است.

گفته می شود این دریاچه در اثر زمین لرزه ای بزرگ به وجود آمده باشد؛ چراکه این دریاچه روی گسل اصلی زاگرس قرار گرفته و به احتمال قوی جنبش گسل و بسته شدن دره توسط یک سنگ ریزش عظیم، عامل شکل گیری آن شده است.

بر اساس مطالعات انجام شده 68 گونه گیاه انحصاری و بیش از 600 گونه گیاه و 53 گونه درخت و درختچه و 45 گونه پستاندار و 30 گونه خزنده و 195 گونه پرنده و 5 گونه دوزیست و تعداد زیادی ماهی در این منطقه شناسایی شده است.

علاوه بر قزل آلا، این منطقه زیستگاه آبزیان دیگر مانند لاک پشت و قورباغه و حیوانات دیگری از جمله قوچ و میش، بزکوهی، خرس قهوه ای، گرگ، روباه، گراز و خرگوش و انواع پرندگان مانند کرکس، عقاب، کبک و شاهین زرد و گونه های دیگر حیوانی است.

پوشش گیاهی گهر مانند دیگر مناطق رشته کوه اشترانکوه شامل گونه های بلوط، بید، بادام وحشی، پسته وحشی، سرو کوهی، زبان گنجشک، گون، آویشن و پونه کوهی است و البته در فصل بهار و اوایل تابستان می توان در این منطقه گل های کوهی مخصوصا گل شقایق و لاله واژگون را در مسیر رسیدن به دریاچه مشاهده کرد.

پیگیری های ثبت دریاچه گهر در کنوانسیون رامسر سابقه چندساله دارد و در سال 1403 وارد مرحله جدی تر و اجرایی شد، در این سال موضوع معرفی دریاچه گهر برای ثبت بین المللی مطرح و پرونده آن پیگیری شد، در 21 اردیبهشت 1404 معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرد که مراحل ثبت در حال اجراست و پرونده در مسیر پیگیری قرار دارد.

کنوانسیون رامسر پیمانی بین المللی درباره حفاظت از تالاب های جهان است و در سال 1971 (1349) در شهر رامسر ایران تهیه و به امضای نمایندگان 18 کشور شرکت کننده رسید که در این کنوانسیون فهرستی از تالاب های مهم جهان نیز تهیه شده است.

طرف های معاهده در این کنوانسیون موظفند که تالاب های حائز اهمیت سرزمین خود را تعیین، نقشه های اصلاحی تالاب ها را به نحوی تنظیم و اجرا کنند که حفظ و حراست و بهره برداری صحیح از آنها را در سرزمین خود تسهیل کند.

همچنین با اعمال مدیریت صحیح تلاش کنند تعداد پرندگان آبزی در تالاب های مربوطه را افزایش دهند و تسهیلات لازم برای حفاظت تالاب ها و پرندگان آبزی در منطقه تالاب ها فراهم کنند.

دریاچه گهر چگونه شکل گرفته است؟

در حال حاضر این پیمان 2 هزار و 412 مکان به وسعت بیش از 254هزار هکتار در 171 کشور را پوشش می دهد و جلوگیری از هر گونه تجاوز و تعدی و تخریب در تالاب ها چه در حال حاضر و چه در آینده و شناخت ظرفیت های اساسی و بنیادی اکولوژیک تالاب ها و توجه به ارزش های اقتصادی، فرهنگی و علمی تالاب ها و قابلیت احیا و بازسازی آن ها از اهداف این کنوانسیون است.

دریاچه گهر جاذبه ای طبیعی با ویژگی های اکولوژیکی منحصر به فرد یکی از زیباترین دریاچه های کوهستانی ایران است که در کوه سن بران بلندترین رشته کوه اشترانکوه 121 کیلومتری شرق لرستان و در 35 کیلومتری جنوب شرقی شهر دورود واقع شده و همچون نگینی فیروزه ای آیینه تمام نمای آسمان آبی را در میان آبی زلال و خنک به نمایش گذاشته است.

دریاچه گهر در منطقه حفاظت شده اشترانکوه در ارتفاع 2 هزار و 360 متری از سطح دریا قرار دارد که شامل 2 بخش به نام های گهر بزرگ و گهر کوچک یا گهر بالا و پایین است که وسعت دریاچه گهر بزرگ حدود 100 هکتار و عمق دریاچه بین چهار تا 28 متر و عرض آن بین 400 تا 800 متر و طول آن یک هزار و 500 متر است.

گفته می شود این دریاچه در اثر زمین لرزه ای بزرگ به وجود آمده باشد؛ چراکه این دریاچه روی گسل اصلی زاگرس قرار گرفته و به احتمال قوی جنبش گسل و بسته شدن دره توسط یک سنگ ریزش عظیم، عامل شکل گیری آن شده است.

در گویش محلی، «گهر» به معنای آب جمع شده در گودی با عمق زیاد است ؛ میزان بارش سالانه در منطقه حدود 931 میلمتر است که بیشتر به صورت بارش برف ثبت می شود که در فصول سرد سال، موجب یخ زدی سطح دریاچه می شود و مناظر بدیعی را پیشکش طبیعت گردها و گردشگران می کنند.

دریاچه گهر کوچک با وسعت تقریبی پنج هکتار، حدود 2 کیلومتر با گهر بزرگ فاصله دارد؛ عمق این دریاچه به حدی کم است که با کمی دقت می توانید ماهی های کف آن را مشاهده کرد و با اینکه شنا در دریاچه گهر وسوسه انگیز به نظر می رسد، خطرناک است و می تواند منجر به مرگ شود. به همین دلیل مدیریت مجموعه و اداره محیط زیست استان لرستان شنا در دریاچه گهر را ممنوع کرده اند.

آب دریاچه از طریق رودخانه تاپله تامین می شود که آب شفاف و بسیار خنک آن در ابتدا به دریاچه کوچک و در ادامه با طی مسافتی کوتاه به دریاچه گهر بزرگ می ریزد؛ آب دریاچه نیز بسیار شفاف است؛ به طوری که در برخی جاها امکان دیدن کف آب و حتی رفت وآمد ماهی ها نیز وجود دارد و همین شفافیت باعث شده است که آب آن در بازتاب نور خورشید، به رنگ فیروزه ای درآید.

دریاچه گهر در ضلع غربی و شرقی دارای ساحل ماسه ای است و در سایر نقاط ساحل صخره ای دارد؛ یکی از چشم اندازهای خارق العاده دریاچه رو به جنگلی انبوه است که در قسمت پایین و بالای دریاچه، جلوه ای باشکوه به آن بخشیده است.

آب این دریاچه تا حدی زلال است که در مکان های کم عمق می توان کف دریاچه را به خوبی مشاهده کرد بنابراین با وجود آب زلال، بستر سنگی و همچنین بازتاب نور، دریاچه گهر به رنگ فیروزه ای دیده می شود که این موضوع یکی از جنبه های فوق العاده زیبای دریاچه به شمار می آید.

دریاچه گهر یکی از جلوه های طبیعی ارزشمند در منطقه اشترانکوه است که از دو بخش، یعنی گهر بزرگ و گهر کوچک، تشکیل شده است. آب سرریز شده از دریاچه بزرگ ابتدا وارد گهر کوچک می شود و سپس از طریق دره های اشترانکوه جریان پیدا می کند و سرچشمه برخی رودخانه های فصلی منطقه را شکل می دهد.

سواحل گهر ترکیبی از بخش های صخره ای و ماسه ای است. قسمت های ماسه ای شرایط مناسبی برای شنا دارند و دریاچه بزرگ همچنین امکان قایق سواری را برای گردشگران فراهم می کند. در مقابل، بخش قابل توجهی از گهر کوچک حالت باتلاقی دارد و عمق متوسط آن حدود دو متر است.

تنوع جانوری و زیستی منطقه گهر

مقدار آب موجود در دریاچه های گهر ارتباط مستقیمی با میزان بارندگی سالانه دارد. برف و باران، به ویژه بارش های زمستانی در ارتفاعات اشترانکوه، مهم ترین منابع تأمین آب این دریاچه ها هستند. بخشی از برف های ارتفاعات درون زمین نفوذ می کند و پس از عبور از مسیرهای زیرزمینی، به دریاچه می رسد.

یکی از مهم ترین ویژگی های گهر، نبود جاده ماشین رو تا خود دریاچه است. همین دشواری دسترسی باعث شده طبیعت منطقه تا حد زیادی بکر باقی بماند. مسیر رسیدن به دریاچه بیشتر برای کوهنوردان، طبیعت گردان و افرادی مناسب است که آمادگی جسمانی کافی برای پیاده روی در مسیرهای کوهستانی دارند. در برخی قسمت ها نیز امکان استفاده از چهارپایانی که توسط افراد محلی کرایه داده می شوند وجود دارد.

آب شیرین و زلال دریاچه و همچنین فاصله آن از مناطق شهری، محیط مناسبی برای زندگی گونه های مختلف جانوری ایجاد کرده است. قزل آلا از شناخته شده ترین آبزیان گهر به شمار می رود و حضور این ماهی باعث شده ماهیگیری نیز به یکی از فعالیت های مورد علاقه برخی گردشگران تبدیل شود.

تنوع زیستی منطقه گهر بسیار قابل توجه است

بر اساس مطالعات انجام شده، ده ها گونه گیاهی بومی و انحصاری، بیش از 600 گونه گیاه، 53 گونه درخت و درختچه، 45 گونه پستاندار، حدود 30 گونه خزنده، 195 گونه پرنده و پنج گونه دوزیست در این محدوده شناسایی شده اند. در کنار قزل آلا، جانورانی مانند لاک پشت و قورباغه نیز در محیط آبی منطقه دیده می شوند. قوچ و میش، بزکوهی، خرس قهوه ای، گرگ، روباه، گراز و خرگوش نیز از جمله پستانداران این ناحیه هستند. در میان پرندگان نیز گونه هایی مانند کرکس، عقاب، کبک و شاهین مشاهده می شوند.

پوشش گیاهی اطراف گهر نیز از تنوع بالایی برخوردار است و گونه هایی همچون بلوط، بید، بادام وحشی، پسته وحشی، سرو کوهی، زبان گنجشک، گون، آویشن و پونه کوهی در آن رشد می کنند. در فصل بهار و اوایل تابستان، زیبایی منطقه بیشتر می شود و گردشگران می توانند در مسیر رسیدن به دریاچه، گل های کوهی متنوعی از جمله شقایق و لاله واژگون را تماشا کنند.